وقتی می شنویم خواهان دادخواست خود را مسترد نموده، یعنی شخصی که دعوای حقوقی را در دادگاه آغاز کرده است، پیش از صدور رای نهایی از پیگیری پرونده منصرف شده و درخواست خود را پس گرفته است. این اقدام بر اساس ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی انجام می شود و بسته به زمان انصراف و رضایت خوانده، منجر به صدور قرار ابطال دادخواست، سقوط دعوا یا رد دعوا می گردد که آثار متفاوتی بر امکان طرح مجدد دعوا و هزینه های دادرسی دارد.
مفاهیم پایه در آیین دادرسی مدنی
برای درک دقیق عبارت خواهان دادخواست خود را مسترد نموده، ابتدا باید با سه رکن اصلی دادرسی حقوقی آشنا شویم. این مفاهیم پایه به شما کمک می کنند تا مسیر پرونده را بهتر تحلیل کنید.
خواهان: شخصی است که با تقدیم دادخواست به مراجع قضایی، دعوای حقوقی را آغاز می کند و بار اثبات ادعا بر عهده او است.
دادخواست: فرم رسمی و کتبی است که خواهان برای طرح دعوا و مطالبه حق خود به دادگاه ارائه می دهد. بدون تنظیم دادخواست، دادگاه صلاحیت رسیدگی به پرونده های حقوقی را ندارد.
دعوا: عبارت است از حق درخواست رسیدگی قضایی برای حمایت از یک حق قانونی که در معرض تعرض یا انکار قرار گرفته است.
استرداد دادخواست و استرداد دعوا چیست؟
در ادبیات حقوقی، پس گرفتن درخواست رسیدگی از دادگاه تحت عنوان استرداد شناخته می شود. اما قانونگذار در ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی، بین استرداد دادخواست و استرداد دعوا تفاوت ماهوی قائل شده است. این تفاوت عمدتا به زمان انصراف خواهان و مرحله ای که پرونده در آن قرار دارد بستگی دارد.
به زبان ساده، استرداد دادخواست معمولاً در مراحل ابتدایی و پیش از ورود دادگاه به ماهیت پرونده رخ می دهد، در حالی که استرداد دعوا مربوط به زمانی است که دادرسی پیشرفت کرده و وارد فاز بررسی های ماهوی شده است. انتخاب هر یک از این مسیرها، سرنوشت پرونده و امکان طرح مجدد آن را در آینده تعیین می کند.
انواع استرداد بر اساس ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی
ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی، نحوه پس گرفتن دادخواست و دعوا را در سه بند مجزا پیش بینی کرده است. شناخت این سه حالت برای هر خواهان یا وکیلی الزامی است.
|
بند الف: استرداد دادخواست تا پایان اولین جلسه دادرسی انجام می شود. دادگاه قرار ابطال دادخواست صادر می کند. خواهان می تواند بعدا مجددا همان دعوا را طرح کند. |
بند ب: استرداد دعوا (صرف نظر) پس از جلسه اول تا پیش از ختم دادرسی. خواهان کلا از دعوای خود صرف نظر می کند. قرار سقوط دعوا صادر شده و امکان طرح مجدد وجود ندارد. |
بند ج: استرداد با رضایت خوانده پس از جلسه اول تا پیش از ختم دادرسی. نیازمند رضایت خوانده است. قرار رد دعوا صادر می شود و امکان طرح مجدد دعوا باقی می ماند. |
۱. استرداد دادخواست (بند الف ماده ۱۰۷)
طبق بند الف ماده ۱۰۷، خواهان می تواند تا پیش از پایان اولین جلسه دادرسی، دادخواست خود را مسترد کند. منظور از اولین جلسه دادرسی، جلسه ای است که دادگاه برای اولین بار به ماهیت دعوا ورود می کند و از طرفین توضیح می خواهد.
نوع قرار: در این حالت دادگاه قرار ابطال دادخواست صادر می نماید.
آثار حقوقی: این قرار فاقد اعتبار امر مختومه است. یعنی خواهان هیچ مانعی برای ثبت دادخواست مجدد با همان موضوع و خواسته در آینده نخواهد داشت. در واقع، گویی اصلا دادخواستی ثبت نشده است.
۲. استرداد دعوا و صرف نظر کلی (بند ب ماده ۱۰۷)
اگر اولین جلسه دادرسی سپری شده باشد و خواهان بخواهد از ادامه پرونده انصراف دهد، دیگر با استرداد دادخواست روبرو نیستیم، بلکه استرداد دعوا رخ داده است. اگر خواهان به طور کامل از دعوای خود صرف نظر کند، دادگاه قرار سقوط دعوا صادر می کند.
نوع قرار: قرار سقوط دعوا.
آثار حقوقی: این قرار دارای اعتبار امر مختومه است. یعنی پرونده برای همیشه بسته می شود و خواهان دیگر حق ندارد همان دعوا را با همان اصحاب دعوا و خواسته در هیچ دادگاهی مطرح کند. این خطرناک ترین نوع استرداد برای خواهان است و باید با آگاهی کامل انجام شود.
۳. استرداد دعوا با رضایت خوانده (بند ج ماده ۱۰۷)
در حالت سوم، پس از پایان جلسه اول دادرسی و تا زمانی که ختم دادرسی اعلام نشده است، خواهان می تواند با جلب رضایت و موافقت خوانده، دعوای خود را مسترد نماید. از آنجا که پرونده پیشرفت کرده و خوانده نیز برای دفاع از خود هزینه و زمان صرف کرده است، قانونگذار حق وتو را به خوانده داده است.
نوع قرار: در صورت موافقت خوانده، دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند.
آثار حقوقی: قرار رد دعوا فاقد اعتبار امر مختومه است. بنابراین خواهان در آینده می تواند مجددا برای احقاق حق خود اقدام به طرح دعوا نماید.
بسیاری از افراد تصور می کنند با پس گرفتن دادخواست، هزینه دادرسی پرداختی به دولت به آن ها بازگردانده می شود. بر اساس رویه قضایی و نظریات اداره کل حقوقی قوه قضاییه، هزینه دادرسی پرداختی تحت هیچ شرایطی و حتی در صورت صدور قرار ابطال یا سقوط دعوا به خواهان مسترد نمی گردد. این هزینه بابت تشکیل پرونده و انجام امور اداری دادگاه مصرف شده و سوخت محسوب می شود.
مراحل عملی ثبت لایحه استرداد در سامانه ثنا
امروزه نیازی به مراجعه حضوری به دادگاه برای اعلام انصراف نیست. شما می توانید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سامانه ثنا، لایحه استرداد دادخواست خود را ثبت کنید. مراحل این کار به شرح زیر است:
- مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با همراه داشتن کارت ملی.
- تنظیم لایحه با ذکر دقیق شماره پرونده، شماره بایگانی و شعبه رسیدگی کننده.
- اشاره صریح به نوع استرداد (استرداد دادخواست موضوع بند الف ماده ۱۰۷ یا استرداد دعوا).
- پرداخت هزینه ثبت لایحه و دریافت رسید پیگیری.
- بررسی لایحه توسط قاضی شعبه و صدور قرار مقتضی که از طریق پیامک سامانه ثنا به شما ابلاغ می شود.
آثار استرداد برای خوانده و حق مطالبه خسارت
زمانی که خواهان دعوا را مسترد می کند، خوانده از درگیری در آن پرونده خاص رها می شود. اما اگر استرداد دعوا پس از صرف هزینه و زمان توسط خوانده و در مراحل پیشرفته دادرسی رخ دهد، آیا خوانده می تواند خسارات خود را جبران کند؟ بله. در صورتی که استرداد دعوا منجر به صدور قرار سقوط یا رد دعوا شود، خوانده حق دارد دادخواست جداگانه ای تحت عنوان مطالبه خسارت دادرسی و حق الوکاله علیه خواهان ثبت کند. البته این امر منوط به اثبات ورود خسارت و تقصیر خواهان در اقامه دعوای واهی است.
استرداد در مراحل تجدیدنظر و فرجام خواهی
حق استرداد تنها محدود به دادگاه بدوی نیست. در مراحل بالاتر نیز اصحاب دعوا می توانند از درخواست خود عدول کنند:
مرحله تجدیدنظر: طبق ماده ۳۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی، اگر تجدیدنظر خواه دادخواست خود را مسترد کند، دادگاه تجدیدنظر قرار ابطال دادخواست تجدیدنظر را صادر می نماید و رای دادگاه بدوی قطعی می شود.
مرحله فرجام خواهی: مطابق ماده ۴۱۵ همان قانون، استرداد دادخواست فرجامی در دیوان عالی کشور موجب بی اثر شدن فرجام خواهی می گردد و رای قطعی صادره لازم الاجرا خواهد شد.
آیا استرداد دادخواست به معنای گذشت از حق اصلی است؟
خیر. استرداد دادخواست یا حتی استرداد دعوا، تنها به معنای انصراف از حق تعقیب قضایی در آن پرونده خاص است و به خودی خود موجب زوال حق ماهوی شخص نمی شود، مگر اینکه خواهان صراحتا از اصل حق خود نیز صرف نظر کند که در آن صورت مشمول قواعد اسقاط حق و اقرار خواهد بود.
اگر خوانده دعوای تقابلی مطرح کرده باشد تکلیف چیست؟
در صورتی که خوانده دعوای تقابلی ثبت کرده باشد، استرداد دعوای اصلی توسط خواهان موجب توقف رسیدگی به دعوای تقابلی نمی شود. دادگاه به رسیدگی دعوای تقابلی ادامه داده و در خصوص آن رای صادر می نماید.
تفاوت استرداد دعوا با ختم دادرسی چیست؟
ختم دادرسی یک مرحله طبیعی از روند پرونده است که قاضی پس از تکمیل تحقیقات و شنیدن دفاعیات طرفین اعلام می کند تا رای را صادر نماید. اما استرداد، یک اقدام ارادی از سوی خواهان برای خروج از پرونده پیش از صدور رای است.
جمع بندی نهایی
عبارت خواهان دادخواست خود را مسترد نموده، بیانگر اعمال حق قانونی خواهان برای خروج از پرونده است. با این حال، مرز باریکی بین استرداد دادخواست و استرداد دعوا وجود دارد که سرنوشت حق طرح مجدد دعوا را تعیین می کند. پیش از ثبت هرگونه لایحه در سامانه ثنا، حتما نوع قرار صادره و آثار آن را بر اساس ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی بسنجید تا از بین رفتن همیشگی حق دادخواهی و هدر رفتن هزینه های دادرسی جلوگیری شود. مشورت با یک وکیل دادگستری پیش از امضای لایحه استرداد، همواره بهترین راهکار برای حفظ منافع شما در سیستم قضایی است.
